Kenan Evren: 12 Eylül Darbesinin Lideri ve Türkiye'nin Yedinci Cumhurbaşkanı

Türkiye'nin yakın tarihinde hiçbir isim, Kenan Evren kadar tartışmalı bir yer tutmaz. 12 Eylül 1980 sabahı radyolardan okunan bildiriyle başlayan bir dönemin simgesi olan Evren; askeri disiplin anlayışını, güçlü devlet refleksini ve siyasi görüşlerini hiçbir zaman gizlemedi. Onu savunanlar ülkeyi kaosdan kurtardığını söylerken, eleştirenler demokratik hak ve özgürlüklerin çiğnenmesinden onu sorumlu tutar.

Bir Subayın Yükselişi

Kenan Evren, 17 Temmuz 1917'de Alaşehir'de dünyaya geldi. Harp Okulu'nu bitirdikten sonra Türk Silahlı Kuvvetleri'nde hızla yükselen Evren, Kore Savaşı'nda da görev yaptı. Çeşitli komutanlık kademelerinden geçerek 1977'de Genelkurmay Başkanlığı'na getirildi.

12 Eylül ve Sonrası

1970'lerin sonlarında Türkiye, derin bir siyasi ve ekonomik kriz içindeydi. Sağ-sol çatışmalarının tırmandığı, suikastların ve sokak şiddetinin gündelik hayatın bir parçası hâline geldiği bu kaotik ortamda, 12 Eylül 1980'de Evren liderliğindeki Milli Güvenlik Konseyi yönetime el koydu.

Darbenin ardından siyasi partiler kapatıldı, binlerce kişi gözaltına alındı, ağır insan hakları ihlalleri yaşandı. Evren bu dönemi, ülkeyi kaosdan kurtarma zorunluluğuyla açıkladı. 1982'de hazırlanan yeni anayasa halk oylamasına sunuldu; Evren bizzat kampanya yürüterek anayasanın kabulü için destek istedi. Anayasa kabul edildi ve Evren yedi yıllık cumhurbaşkanlığı görevine başladı.

Cumhurbaşkanlığı Dönemi

1982-1989 yılları arasında süren cumhurbaşkanlığı döneminde Evren, sivil hükümetlerle çalışmaya devam etti. Turgut Özal'ın başbakanlığında hayata geçirilen liberal ekonomi politikalarının önünü açtı. Ancak bu dönemde basın özgürlüğüne getirilen kısıtlamalar ve siyasi faaliyetler üzerindeki denetim eleştirilere konu olmaya devam etti.

Yargılanma Süreci

2012 yılında 12 Eylül darbesini gerçekleştirenler hakkında dokunulmazlığı kaldıran anayasa değişikliğinin ardından Evren yargılandı. 2014'te ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırıldı; ancak ileri yaşı ve sağlık durumu nedeniyle bu ceza infaz edilmedi. Kenan Evren, 9 Mayıs 2015'te Ankara'da, 97 yaşında hayatını kaybetti.