Celal Bayar: Demokrat Parti'nin Lideri ve Türkiye'nin Üçüncü Cumhurbaşkanı

Türk siyasi tarihinde hem büyük zaferlerin hem de ağır trajedilerin yaşandığı bir dönemin simge ismi olan Celal Bayar; bankacı kimliğinden cumhurbaşkanlığına, idama mahkûm edilmekten serbest bırakılmaya uzanan alışılmışın dışında bir yaşam hikâyesine sahiptir.

Bankacı ve Milliyetçi

Mahmut Celal, 16 Mayıs 1883'te Bursa'nın Umurbey kasabasında dünyaya geldi. Gençlik yıllarında İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne katılarak milliyetçi çizgide siyasi bilincini geliştirdi. Kurtuluş Savaşı döneminde Ege bölgesinde önemli görevler üstlendi. Cumhuriyetin ilanının ardından Türkiye İş Bankası'nın kuruluşunda belirleyici rol oynadı ve bankanın ilk genel müdürlüğünü yürüttü.

Atatürk'ün Yakın Çevresinden CHP Muhalifine

Bayar, 1937'de Atatürk tarafından başbakanlığa atandı. Ancak 1939'da İnönü ile yaşanan görüş ayrılıkları nedeniyle bu görevden istifa etti. Yıllarca CHP içinde muhalif bir çizgide kalan Bayar, 1946'da Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Şevket İnce ile birlikte Demokrat Parti'yi kurdu. Bu adım, Türk siyasi tarihinin en önemli kırılma noktalarından birini oluşturdu.

İktidara Yürüyüş

1950 seçimlerinde Demokrat Parti, büyük bir seçmen desteğiyle iktidara geldi. Bayar cumhurbaşkanı, Menderes ise başbakan oldu. İkili, Türkiye'de liberal ekonomi politikalarını hayata geçirdi; Marshall Planı çerçevesinde ABD yardımlarını ülkeye çekti, tarım makineleşmesini hızlandırdı ve köyden kente göçün önünü açtı.

Bayar-Menderes döneminde Türkiye NATO'ya katıldı, Kore Savaşı'na asker gönderdi ve dış yatırımlara kapılarını araladı. Bu dönem, halkın büyük bölümünde olumlu bir izlenim bıraktı.

Darbe, Mahkeme ve İdam

1960 askeri darbesinin ardından iktidar el değiştirdi. Celal Bayar, Adnan Menderes ve diğer Demokrat Parti liderleriyle birlikte tutuklandı. Yassıada'da kurulan özel mahkemede yargılanan Bayar, ölüm cezasına çarptırıldı. Ancak ileri yaşı gerekçesiyle cezası ömür boyu hapis cezasına çevrildi. Menderes ve iki bakan idam edilirken Bayar, uzun yıllar cezaevinde kaldı.

1964'te sağlık gerekçesiyle serbest bırakılan Bayar, 1966'da siyasi haklarını geri kazandı. 104 yaşında, 22 Ağustos 1986'da İstanbul'da hayatını kaybeden Bayar, Türkiye'nin en uzun yaşayan cumhurbaşkanı olma unvanını taşımaktadır.